Κανένας θάνατος δεν είναι μάταιος

Και τι σημαίνει άραγε για ένα ζωντανό ον το να αντιμετωπίσει το θάνατο; Σύμφωνα με το Χαγκακούρε αυτό που έχει σημασία είναι η καθαρότητα των πράξεων. Ο Τζότσο επιβεβαιώνει την αξία του πάθους και της δύναμης που αυτό μπορεί να έχει, όπως επίσης και την αξία οποιουδήποτε θανάτου σχετίζεται μ’ αυτό το πάθος.

Αυτό ακριβώς εννοεί λέγοντας ότι το να χαρακτηρίσουμε ένα θάνατο μάταιο είναι αποτέλεσμα του «ιδιοτελούς μπουσίντο των υπεροπτών έμπορων της Οσάκα». Το σημαντικότερο σημείο της διδασκαλίας του Τζότσο, «Διαπίστωσα ότι ο δρόμος του σαμουράι είναι ο θάνατος», κόβει με μιας το γόρδιο δεσμό, την σχέση αντιπαλότητας μεταξύ ζωής και θανάτου.

Μερικοί λένε πως το να πεθάνει κανείς χωρίς να φέρει σε πέρας το σκοπό του, είναι μάταιος θάνατος, αυτό όμως αφορά το ιδιοτελές μπουσίντο των υπεροπτών εμπόρων της Οσάκα. Το να πάρεις τη σωστή απόφαση σε μια κατάσταση διλλήματος είναι σχεδόν αδύνατον.

Με τα σημερινά κριτήρια, το να φέρει κάποιος σε πέρας την αποστολή του σημαίνει πως πεθαίνει άξια, για ένα δίκαιο σκοπό. Το Χαγκακούρε λέει πως κατά τη στιγμή του θανάτου κανείς δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει την ορθότητα του σκοπού.

«Όλοι προτιμούμε να ζήσουμε, και είναι απόλυτα φυσικό, αν βέβαια μπορούμε να βρούμε κάποια δικαιολογία γι’ αυτό». Ένας άνθρωπος πάντα κατορθώνει και βρίσκει μερικές, κάτι που πηγάζει άμεσα από το γεγονός και μόνο της ύπαρξης του. Στην συνέχεια, επινοεί κάποια μορφή θεωρίας βασισμένη σ’ αυτές τις δικαιολογίες. Το Χαγκακούρε εκφράζει απλά τη σχετική θέση πως είναι προτιμότερο να πεθάνει κανείς παρά να ζήσει ως δειλός, έχοντας αποτύχει στην αποστολή του. Επ’ ουδενί όμως δεν ισχυρίζεται ότι το να πεθάνει αποκλείει και το να έχει αποτύχει. Εδώ βρίσκεται ο μηδενισμός του Τζότσο Γιαμαμότο και συγχρόνως ο απώτατος ιδεαλισμό που γεννιέται από αυτόν το μηδενισμό.

Υποφέρουμε από την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να πεθάνουμε για ένα πιστεύω ή μια ιδέα. Αυτό στο οποίο επιμένει το Χαγκακούρε είναι ότι ένας αμείλικτος θάνατος, ένας θάνατος μάταιος που δεν φέρνει κανένα καρπό στον κόσμο, έχει παρ’ όλα αυτά την αξιοπρέπεια που αρμόζει σε ένα ανθρώπινο όν. Εάν εκτιμούμε τόσο πολύ την αξιοπρέπεια της ζωής, πως δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε και αυτή του θανάτου;  Κανένας θάνατος δεν μπορεί να θεωρηθεί μάταιος.

Γιουκιο Μισιμα

Η Ηθική των Σαμουράι στη Σύγχρονη Ιαπωνία.

Παντρεμένα ζευγάρια

Sofonisba Anguissola , Bildnis eines Paares (Προσωπογραφία Ζευγαριού),  1570

Όμως για τα παντρεμένα ζευγάρια, οι σεξουαλικές σχέσεις είναι ένα στήριγμα στοργής, μια κοινή συμμετοχή σ’ ένα μεγάλο μυστήριο. Η ευχαρίστηση μπορεί να είναι στιγμιαία, αλλά η τιμή, η χαρά κι η αμοιβαία αγάπη κι εμπιστοσύνη που αυξάνεται μέρα με την μέρα δείχνουν πως είχαν δίκιο στους Δελφούς να ονομάσουν την Αφροδίτη «αρμονία», κι είχε δίκιο κι ο Όμηρος να χρησιμοποιεί τη λέξη «φιλότητα» γι΄ αυτήν τη συμβίωση.

Δείχνουν επίσης πως ο Σόλων ήταν ένας πολύ έμπειρος νομοθέτης σε θέματα γάμου, αφού είχε ορίσει πως ένας άντρας πρέπει να συνευρίσκεται με τη γυναίκα του το λιγότερο τρεις φορές τον μήνα – όχι για ευχαρίστηση βέβαια, αλλά επειδή ήθελε ο γάμος, οτιδήποτε δυσκολίες κι αν συναντούσε από καιρό σε καιρό, ν’ ανανεώνεται μ’ αυτήν την έκφραση τρυφερότητας, όπως οι πόλεις ανανεώνουν ανά καιρό τις συνθήκες ειρήνης αναμεταξύ τους.

Στον γάμο, είναι πιο σημαντικό ν’ αγαπάς παρά να σε αγαπούν. Αυτό μας βοηθάει ν’ απαλλαγούμε από πολλά λάθη – ή μάλλον απ’ όλα τα λάθη που βλάπτουν και καταστρέφουν τον γάμο.

Πλούταρχος (50-125 μΧ)

Ερωτικός

Το κλεμμένο φιλί

Jean-Honoré Fragonard - The Stolen Kiss (Το κλεμμένο φιλί), 1787

 «Δεν μπορώ ν’ αγνοήσω το φλογερό βλέμμα της γυναίκας όταν έχει γευτεί το αντρικό χάδι»

Αισχύλος

Γυναικείος Σφυγμός

Την παρακάτω ιστορία την άκουσα από έναν γνωστό μου. Κάποτε, ένας γιατρός ονόματι Κογιάν έκανε την ακόλουθη παρατήρηση : «Στην ιατρική διαχωρίζουμε τους άνδρες και τις γυναίκες αποδίδοντας τους τις αρχές του Γιν και του Γιανγκ και αντίστοιχα διαφοροποιούμε τη θεραπεία.

Διαφέρει επίσης και ο σφυγμός ανάμεσα στα φύλα. Τα τελευταία πενήντα χρόνια ο σφυγμός των ανδρών έχει γίνει σταδιακά όμοιος με εκείνον των γυναικών. Από τότε που πρόσεξα αυτό το φαινόμενο, το έλαβα υπόψη μου στη θεραπεία οφθαλμικών παθήσεων σε άνδρες. Όποτε προσπάθησα να εφαρμόσω στους άνδρες την αγωγή που είναι τυπικά κατάλληλη για άνδρες χάνουν την αρρενωπότητα τους και αρχίζουν να μοιάζουν με γυναίκες.

Αυτή είναι μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια την οποία έχω διαπιστώσει από προσωπική εμπειρία. Αποφάσισα να την κρατήσω κρυφή από τον πολύ κόσμο». 

Όταν, έχοντας στο μυαλό αυτή την ιστορία, κοιτάξω γύρω μου τους σημερινούς άνδρες, σκέφτομαι συχνά: «Να, τώρα πέρασε ένα παράδειγμα γυναικείου σφυγμού.»

Γιουκιο Μισιμα

Η Ηθική των Σαμουράι στη Σύγχρονη Ιαπωνία.

Η ομοιότητα του Έρωτα με τον ήλιο.

Guido Reni, Aurora (Αυγή), 1614

Εμείς βλέπουμε πώς υπάρχει μεγάλη ομοιότητα του Έρωτα με τον ήλιο, επειδή κανένας τους δεν είναι στ’ αλήθεια φωτιά, αλλά η ακτινοβολία τους και η θερμότητα τους, γλυκιά και ζωογόνος, παρέχει στον άνθρωπο τροφή, φως και ανάπτυξη. Ο ήλιος τα δίνει αυτά στο σώμα, ο Έρωτας στην ψυχή. Όπως ο ήλιος, όταν προβάλλει απ ‘τα σύννεφα και μετά την ομίχλη, είναι ζεστός, έτσι κι ο Έρωτας, μετά από  συμφιλίωση με τον αγαπημένο, έπειτα από σκηνές ζηλοτυπίας, είναι πιο γλυκός και έντονος.

Μερικοί μάλιστα, που πιστεύουν πως ο ήλιος ανάβει και σβήνει, έχουν την ίδια ιδέα για τον Έρωτα, θεωρώντας τον θνητό και ασταθή. Κι όπως ο οργανισμός, αν το σώμα δεν έχει ασκηθεί, δεν μπορεί ν’ αντέξει χωρίς ταλαιπωρία τον ήλιο, έτσι συμβαίνει και με τον Έρωτα όταν η ψυχή είναι απαίδευτη.

Και τα δύο υποφέρουν το ίδιο και νοσούν, επιρρίπτοντας την ευθύνη στη δύναμη του θεού και όχι στη δική τους αδυναμία. Ίσως να υπάρχει διαφορά σ’ ‘ένα μόνο σημείο, ότι δηλαδή ο ήλιος παρουσιάζει με τον ίδιο τρόπο τα ωραία και τα άσχημα, ενώ ο Έρωτας φωτίζει μόνο τα ωραία και κάνει τους ερωτευμένους να βλέπουν και να προσέχουν μόνο αυτά και να μην κοιτάζουν τίποτ’ άλλο.

Πλούταρχος (50-125 μΧ)

Ερωτικός

Διαπίστωσα ότι ο δρόμος του σαμουράι είναι ο θάνατος

«Το σημερινό κλίμα συμβιβασμού, 

όπου κάποιος δεν μπορεί ούτε να ζήσει 

ωραία ούτε να πεθάνει άσχημα.»

«Αν το όνομα σου δεν σημαίνει τίποτα για τον κόσμο, είτε ζήσεις είτε πεθάνεις, είναι προτιμότερο να ζήσεις.»

Αυτός ο τρόπος σκέψης υπήρχε τον και τον καιρό του Χαγκακούρε. Μπροστά σ’ένα δίλημμα ζωής και θανάτου το ανθρώπινο ένστικτο για επιβίωση, μας σπρώχνει φυσιολογικά να διαλέξουμε τη ζωή. Πρέπει να αναγνωρίσουμε όμως ότι όταν ένας άνθρωπος προσπαθεί να ζει ωραία και να έχει έναν φυσικό θάνατο, οι ισχυροί δεσμοί με τη ζωή φθείρουν αυτή την ομορφιά. Είναι δύσκολο να ζήσει και να πεθάνει κανείς φυσιολογικά, το ίδιο δύσκολο όμως είναι και το να ζήσει και να πεθάνει με άσχημο τρόπο. Αυτή είναι η μοίρα της ανθρωπότητας.

Το σημερινό κλίμα συμβιβασμού πηγάζει από το  γεγονός ότι αυτοί που προσπαθούν να ζήσουν και να πεθάνουν καλά διαλέγουν στην πραγματικότητα έναν άσχημο θάνατο, ενώ από την άλλη, εκείνοι που επιθυμούν να ζήσουν και να πεθάνουν άσχημα, διαλέγουν έναν ωραίο τρόπο ζωής. Το Χαγκακούρε προτείνει μια γοητευτική στάση απέναντι στο δίλημμα ζωής και θανάτου. Εδώ φτάνουμε πάλι στην πιο γνωστή φράση του.

Διαπίστωσα ότι ο δρόμος του σαμουράι είναι ο θάνατος,

Και παρακάτω

Ένα δίλημμα μεταξύ ζωής και θανάτου λύσε το απλά, διαλέγοντας αμέσως το θάνατο. Δεν υπάρχει τίποτα περίπλοκο σ’ αυτό. Δυνάμωσε μόνο τον εαυτό σου και προχώρησε.

Γιουκιο Μισιμα

Η Ηθική των Σαμουράι στη Σύγχρονη Ιαπωνία.

Eγκαυστική ζωγραφική

Διότι η όραση μας φαίνεται πως αποτυπώνει τις άλλες φαντασιώσεις πάνω σε υγρά υλικά, με αποτέλεσμα να μαραίνονται γρήγορα και να φεύγουν απ’τό μυαλό, ενώ εκείνες των ερωτευμένων χαράσσονται στις μνήμες με φωτιά, όπως η εγκαυστική ζωγραφική, κι αφήνουν στο μυαλό είδωλα που κινούνται, είναι ζωντανά, μιλούν και μένουν πάντα.